یک جمله قدیمی هست که می‌گوید: «سود بالقوه شما می‌توانند چند برابر شوند، اما ضررها نیز به همان اندازه افزایش پیدا می‌کنند.» این جمله ماهیت اصلی معاملات فیوچرز را مشخص می‌کند. فیوچرز یکی از جذاب‌ترین اما در عین حال پرریسک‌ترین ابزارهای معاملاتی در بازارهای مالی مانند ارزهای دیجیتال است. معاملات آتی به شما امکان می‌دهد بدون خرید مستقیم دارایی، از تغییرات قیمت آن در جهت صعود یا نزول کسب سود کنید.
در این مقاله از کریپتو آموز، به طور کامل در مورد مزایا، ریسک‌ها و نحوه انجام معاملات فیوچرز صحبت می‌کنیم.
معاملات فیوچرز به زبان ساده
معاملات فیوچرز (Futures) در بازار ارزهای دیجیتال نوعی معامله قراردادی است که در آن شما خودِ ارز دیجیتال را خریداری نمی‌کنید، بلکه روی جهت حرکت قیمت یک دارایی در آینده معامله انجام می‌دهید.
اگر فکر کنید قیمت یک ارز مانند بیت کوین افزایش پیدا می‌کند، وارد موقعیت لانگ (Long) می‌شوید و از رشد قیمت سود می‌گیرید؛ اما اگر پیش‌بینی کنید قیمت کاهش پیدا می‌کند، می‌توانید موقعیت شورت (Short) باز کنید و از افت قیمت سود ببرید.
بگذارید یک مثال بزنیم:
«فرض کنید قیمت بیت کوین ۱۰۰ هزار دلار است و شما پیش‌بینی می‌کنید قیمت آن افزایش پیدا می‌کند. با ۱۰۰ دلار سرمایه و اهرم ۱۰ برابر، یک پوزیشن لانگ به ارزش ۱۰۰۰ دلار باز می‌کنید. اگر قیمت بیت کوین ۱۰ درصد رشد کند، سود شما تقریبا معادل ۱۰۰ دلار خواهد بود (قبل از کسر کارمزدها)، اما اگر قیمت برخلاف پیش‌بینی شما ۱۰ درصد کاهش پیدا کند، ممکن است بخش زیادی از سرمایه شما از بین برود و لیکویید شوید»
لانگ و شورت در معاملات فیوچرز چیست؟
در معاملات فیوچرز ارز دیجیتال، لانگ (Long) و شورت (Short) دو نوع موقعیت معاملاتی هستند که به معامله‌گر اجازه می‌دهند از افزایش یا کاهش قیمت یک ارز دیجیتال سود بگیرد. در پوزیشن لانگ، معامله‌گر انتظار دارد قیمت افزایش پیدا کند؛ اما در پوزیشن شورت، پیش‌بینی می‌کند قیمت کاهش یابد و از افت بازار سود کسب می‌کند.
| نوع پوزیشن | مفهوم ساده | زمانی سود می‌کنید که |
| لانگ (Long) | خرید قرارداد فیوچرز با انتظار رشد قیمت | قیمت ارز افزایش پیدا کند |
| شورت (Short) | فروش قرارداد فیوچرز با انتظار کاهش قیمت | قیمت ارز کاهش پیدا کند |
فرض کنید قیمت اتریوم ۳۰۰۰ دلار است:
- اگر فکر کنید اتریوم تا ۳۵۰۰ دلار رشد می‌کند، یک پوزیشن لانگ باز می‌کنید.
- اگر فکر کنید اتریوم تا ۲۵۰۰ دلار کاهش پیدا می‌کند، یک پوزیشن شورت باز می‌کنید.
اهرم در فیوچرز چگونه کار می‌کند؟
اهرم (Leverage) در معاملات فیوچرز ابزاری است که به شما اجازه می‌دهد با سرمایه‌ای کمتر، یک موقعیت معاملاتی بزرگ‌تر از موجودی واقعی خود باز کنید. در واقع، صرافی با استفاده از سیستم مارجین (Margin) امکان کنترل چند برابر سرمایه را فراهم می‌کند. برای مثال: اهرم ۱۰ برابر (10x) یعنی شما می‌توانید با ۱۰۰ دلار، پوزیشنی به ارزش ۱۰۰۰ دلار باز کنید.
اهرم همانطور که سود را افزایش می‌دهد، زیان را نیز چند برابر می‌کند و در صورت حرکت شدید بازار برخلاف معامله، احتمال لیکویید شدن وجود دارد.
مارجین در معاملات فیوچرز چیست؟
مارجین (Margin) در معاملات فیوچرز به مقدار سرمایه‌ای گفته می‌شود که شما برای باز کردن و حفظ یک موقعیت معاملاتی نزد صرافی به‌عنوان وثیقه یا ضمانت قرار می‌دهید. شما برای کنترل یک معامله بزرگ‌تر، لازم نیست کل ارزش آن معامله را پرداخت کنید، بلکه فقط بخشی از سرمایه را به‌عنوان مارجین اختصاص می‌دهید و با کمک اهرم می‌توانید پوزیشن بزرگ‌تری باز کنید.
مثال ساده:
فرض کنید می‌خواهید یک معامله فیوچرز بیت کوین به ارزش ۱۰۰۰ دلار باز کنید. اگر از اهرم ۱۰ برابر (10x) استفاده کنید، تنها به ۱۰۰ دلار مارجین نیاز دارید. این ۱۰۰ دلار به‌عنوان وثیقه معامله شما در نظر گرفته می‌شود و سود یا زیان معامله بر اساس ارزش کامل ۱۰۰۰ دلاری محاسبه خواهد شد.
لیکویید شدن در معاملات فیوچرز یعنی چه؟
لیکویید شدن (Liquidation) در معاملات فیوچرز به زمانی گفته می‌شود که ضرر یک معامله اهرمی آنقدر افزایش پیدا کند که موجودی مارجین شما دیگر نتواند پوزیشن را حفظ کند. در این شرایط، صرافی برای جلوگیری از ضرر بیشتر، معامله را به‌صورت اجباری می‌بندد و سرمایه‌ای که به‌عنوان مارجین وارد معامله کرده‌اید ممکن است از بین برود.
برای مثال:
فرض کنید قیمت بیت کوین ۱۰۰ هزار دلار است و شما با ۱۰۰ دلار سرمایه و اهرم ۱۰ برابر یک پوزیشن لانگ به ارزش ۱۰۰۰ دلار باز می‌کنید.
- اگر قیمت بیت کوین ۵ درصد افزایش پیدا کند، حدود ۵۰ دلار سود می‌کنید.
- اما اگر قیمت بیت کوین ۱۰ درصد کاهش پیدا کند، حدود ۱۰۰ دلار ضرر ایجاد می‌شود.
در این حالت، مارجین اولیه شما تقریبا از بین می‌رود و صرافی برای جلوگیری از ضرر بیشتر، پوزیشن شما را لیکویید می‌کند.
انواع قراردادهای فیوچرز کریپتو
قراردادهای فیوچرز ارز دیجیتال به شما اجازه می‌دهند بدون خرید مستقیم دارایی، روی تغییرات قیمت ارزهای دیجیتال معامله کنید. این قراردادها در مدل‌های مختلفی مانند پرپچوال، دارای تاریخ سررسید و اینورس ارائه می‌شوند که هرکدام کاربرد و میزان ریسک متفاوتی دارند.
قراردادهای فیوچرز پرپچوال (Perpetual Futures)
قرارداد پرپچوال محبوب‌ترین نوع فیوچرز در بازار ارز دیجیتال است. در این مدل، شما تاریخ انقضا ندارید و می‌توانید تا زمانی که شرایط مارجین مناسب باشد، معامله خود را باز نگه دارید. برای حفظ ارتباط قیمت قرارداد با بازار اسپات، مکانیزم Funding Rate بین معامله‌گران لانگ و شورت استفاده می‌شود.
قراردادهای فیوچرز با تاریخ سررسید (Expiry Futures)
شما یک تاریخ مشخص برای پایان معامله دارید و قرارداد در زمان تعیین‌شده تسویه می‌شود. قراردادهای هفتگی، ماهانه یا فصلی در این دسته قرار می‌گیرند. اگر شما قصد دارید روی قیمت آینده یک ارز دیجیتال برای یک بازه زمانی مشخص معامله کنید، این نوع قرارداد می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد.
قراردادهای فیوچرز فصلی (Quarterly Futures)
قراردادهای فصلی نوعی از فیوچرز سررسید دار هستند که اغلب هر سه ماه یک بار تسویه می‌شوند. شما با استفاده از این قراردادها می‌توانید روی قیمت آینده ارزهایی مانند بیت کوین و اتریوم در یک بازه زمانی بلندتر معامله کنید. این مدل بیشتر برای معامله‌گران حرفه‌ای و سرمایه‌گذاران سازمانی کاربرد دارد.
قراردادهای فیوچرز خطی (Linear Futures)
در قراردادهای خطی، سود و زیان معامله شما با یک ارز پایدار مانند تتر (USDT) محاسبه می‌شود. یعنی اگر پوزیشن شما سودده باشد، مقدار سود به‌صورت تتر به حساب شما اضافه خواهد شد. این نوع قرارداد به دلیل محاسبه ساده‌تر، گزینه رایج‌تری برای معامله‌گران تازه‌کار است.
قراردادهای فیوچرز اینورس (Inverse Futures)
در قراردادهای اینورس، برخلاف مدل خطی، سود و زیان معامله با خود ارز دیجیتال پایه مانند بیت کوین محاسبه می‌شود. برای مثال، در قرارداد اینورس BTC/USD مارجین و تسویه با بیت کوین انجام می‌شود. اگر شما با این مدل معامله می‌کنید، باید علاوه بر تغییر قیمت، نوسان ارزش دارایی وثیقه خود را نیز در نظر بگیرید.
نحوه ترید فیوچرز ارزهای دیجیتال
برای ترید فیوچرز رمز ارزها باید مراحل مختلفی را طی کنید. در ادامه به این مراحل اشاره می‌کنیم:
۱- انتخاب صرافی مناسب
ابتدا باید یک صرافی ارز دیجیتال انتخاب کنید که امکان معاملات قراردادهای فیوچرز، اهرم و ابزارهای مدیریت ریسک را ارائه دهد. شما باید عواملی مانند امنیت، کارمزد معاملات، تعداد ارزهای قابل معامله و امکانات معاملاتی صرافی را بررسی کنید.
۲- انتقال سرمایه به کیف پول فیوچرز
پس از انتخاب صرافی، باید مقدار مشخصی سرمایه را به بخش Futures Wallet منتقل کنید. این مبلغ به‌عنوان مارجین (Margin) برای باز کردن معاملات استفاده می‌شود و میزان سرمایه‌ای است که ریسک معامله شما را پوشش می‌دهد.
۳- انتخاب جفت ارز معاملاتی
در مرحله بعد، شما باید ارز دیجیتالی را که قصد معامله آن را دارید انتخاب کنید؛ برای مثال BTC/USDT (بیت کوین به تتر) یا ETH/USDT (اتریوم به تتر). بهتر است در ابتدا ارزهایی با حجم معاملات بالا و نقدینگی مناسب را انتخاب کنید تا اجرای سفارش‌ها سریع‌تر و با اختلاف قیمت کمتر انجام شود.
۴- تعیین میزان اهرم
اهرم به شما اجازه می‌دهد با سرمایه کمتر، موقعیتی بزرگ‌تر باز کنید. برای مثال با اهرم ۱۰ برابر، سرمایه ۱۰۰ دلاری می‌تواند یک موقعیت ۱۰۰۰ دلاری ایجاد کند. البته افزایش اهرم باعث افزایش سرعت سود و زیان می‌شود و ریسک لیکویید شدن را بالا می‌برد.
۵- تحلیل بازار و پیش‌بینی جهت قیمت
قبل از باز کردن معامله، شما باید وضعیت بازار را بررسی کنید. تحلیل تکنیکال با استفاده از ابزارهایی مانند نمودار قیمت، حمایت و مقاومت، میانگین‌های متحرک و اندیکاتورها به شما کمک می‌کند تصمیم منطقی‌تری برای ورود به معامله بگیرید.
۶- انتخاب پوزیشن لانگ یا شورت
همانطور که قبل‌تر بیان کردیم، در معاملات فیوچرز شما می‌توانید با توجه به تحلیل خود یکی از دو موقعیت زیر را انتخاب کنید:
- لانگ (Long): زمانی که انتظار دارید قیمت افزایش پیدا کند.
- شورت (Short): زمانی که پیش‌بینی می‌کنید قیمت کاهش یابد.
در هر دو حالت، سود یا ضرر شما بر اساس میزان تغییر قیمت دارایی محاسبه می‌شود.
۷- تعیین مقدار سرمایه و حجم معامله
یکی از مهم‌ترین مراحل ترید فیوچرز، مشخص کردن حجم معامله است. شما نباید تمام سرمایه خود را وارد یک پوزیشن کنید. معامله‌گران حرفه‌ای اغلب درصد مشخصی از سرمایه را برای هر معامله در معرض ریسک قرار می‌دهند تا از ضررهای سنگین جلوگیری کنند.
۸- تعیین حد ضرر (Stop Loss) و حد سود (Take Profit)
قبل از باز کردن معامله، بهتر است نقاط خروج خود را مشخص کنید. حد ضرر باعث می‌شود اگر بازار برخلاف پیش‌بینی شما حرکت کرد، زیان کنترل شود. حد سود نیز کمک می‌کند هنگام رسیدن قیمت به هدف مورد نظر، معامله به‌صورت خودکار بسته شود.
۹- باز کردن معامله فیوچرز
پس از مشخص کردن ارز، مقدار سرمایه، اهرم و جهت معامله، می‌توانید سفارش خود را ثبت کنید. شما باید نوع سفارش مانند Market Order (خرید یا فروش فوری با قیمت بازار) یا Limit Order (ثبت سفارش در قیمت مشخص) را انتخاب کنید.
۱۰- مدیریت و بستن پوزیشن
بعد از باز شدن معامله، باید وضعیت آن را بررسی کنید و تغییرات قیمت، میزان سود و زیان و فاصله تا قیمت لیکویید یشن را زیر نظر داشته باشید. زمانی که به هدف خود رسیدید یا شرایط بازار تغییر کرد، می‌توانید پوزیشن را به‌صورت دستی یا خودکار ببندید.
استراتژی‌های معاملات فیوچرز ارز دیجیتال
برای موفقیت در معاملات فیوچرز ارز دیجیتال، شما به یک استراتژی مشخص برای ترید فیوچرز نیاز دارید. در ادامه چند استراتژی رایج معرفی شده‌اند که می‌توانند به شما در تصمیم‌گیری‌های معاملاتی کمک کنند:
دنبال کردن روند (Trend Following)
شما در جهت روند اصلی بازار معامله می‌کنید. برای شناسایی روندها و ورود در زمان اصلاح قیمت، می‌توانید از ابزارهایی مانند میانگین‌های متحرک (Moving Averages) استفاده کنید.
مثال: در یک روند صعودی، زمانی که قیمت بیت کوین به میانگین متحرک ۵۰ روزه اصلاح می‌کند، می‌توانید اقدام به خرید کنید.
معاملات رنج (Range Trading)
شما در یک محدوده قیمتی مشخص معامله می‌کنید؛ یعنی در نزدیکی سطح حمایت خرید انجام داده و در نزدیکی مقاومت می‌فروشید. ابتدا باید محدوده‌های قیمتی ثابت را شناسایی کنید و سپس نزدیک نقاط حمایت و مقاومت وارد معامله شوید.
مثال: خرید بیت کوین در قیمت ۹۰ هزار دلار و فروش آن در قیمت ۹۵ هزار دلار، زمانی که قیمت در همین محدوده نوسان دارد.
معاملات بریک‌اوت (Breakout Trading)
زمانی وارد معامله می‌شوید که قیمت یک سطح مهم حمایت یا مقاومت را می‌شکند و احتمال آغاز یک روند جدید وجود دارد. برای استفاده از این استراتژی باید الگوهای تثبیت قیمت را بررسی کنید و هنگام شکست وارد معامله شوید.
مثال: خرید بیت کوین زمانی که پس از یک دوره حرکت خنثی، قیمت از سطح ۹۵ هزار دلار عبور کرده و روند صعودی جدیدی آغاز می‌شود.
اسکالپینگ (Scalping)
اسکالپینگ شامل انجام تعداد زیادی معامله کوتاه‌مدت در طول روز برای کسب سود از تغییرات کوچک قیمت است. معامله‌گران در این روش معمولاً معاملات را خیلی سریع باز و بسته می‌کنند و گاهی از اهرم (Leverage) استفاده می‌کنند.
مثال: خرید بیت کوین در قیمت ۹۴٬۵۰۰ دلار و فروش آن در قیمت ۹۴٬۵۵۰ دلار برای کسب سود سریع حدود ۰٫۱ درصدی.
هجینگ یا پوشش ریسک (Hedging)
در این استراتژی، از معاملات فیوچرز برای کاهش ضررهای احتمالی در سایر سرمایه‌گذاری‌ها استفاده می‌شود. شما می‌توانید با باز کردن پوزیشن‌های مخالف، از دارایی‌های خود در برابر کاهش قیمت محافظت کنید.
مثال: اگر بیت کوین را در قیمت ۹۰ هزار دلار در کیف پول خود نگهداری می‌کنید، این امکان را دارید با باز کردن پوزیشن شورت در معاملات فیوچرز، خود را در برابر کاهش احتمالی قیمت محافظت کنید.
مزایا و معایب معاملات فیوچرز ارز دیجیتال
مانند همه انواع معاملات کریپتو، معاملات آتی مزایا و معایب خاص خود را دارند.
مزایای معاملات فیوچرز
- اهرم: با سرمایه کمتر می‌توانید موقعیت‌های معاملاتی بزرگ‌تری کنترل کنید و پتانسیل سود را افزایش دهید.
- سود در هر دو جهت بازار: امکان باز کردن پوزیشن لانگ و شورت و کسب سود از افزایش یا کاهش قیمت‌ها وجود دارد.
- پوشش ریسک: می‌توان از فیوچرز برای محافظت از سرمایه‌های دیگر مانند معاملات اسپات در برابر کاهش قیمت استفاده کرد.
- عدم نیاز به مالکیت دارایی: می‌توانید فقط روی تغییرات قیمت معامله کنید، بدون اینکه خود ارز دیجیتال را داشته باشید.
- نقدینگی بالا: بازارهای فیوچرز معمولاً نقدشوندگی بیشتری دارند و ورود و خروج از معاملات آسان‌تر است.
معایب معاملات فیوچرز
- ریسک بالا: اهرم علاوه بر افزایش سود احتمالی، ضررها را نیز بیشتر می‌کند و ممکن است باعث لیکویید شدن شود.
- پیچیدگی معاملات: به درک مفاهیمی مانند مارجین، اهرم و رفتار بازار نیاز دارد و موضوعی تخصصی است.
- نوسانات شدید: بازار ارزهای دیجیتال بسیار پرنوسان است و احتمال ضررهای سریع را افزایش می‌دهد.
- کال مارجین (Margin Call): در صورت حرکت بازار برخلاف پیش‌بینی شما، ممکن است نیاز به افزودن سرمایه برای باز نگه داشتن معامله داشته باشید.
- تاریخ انقضا (در فیوچرز استاندارد): برخی قراردادها در زمان مشخصی منقضی می‌شوند و نیاز به مدیریت فعال دارند.
کلام آخر
معاملات فیوچرز ارز دیجیتال فرصتی برای کسب سود از نوسانات قیمت رمزارزها در بازارهای صعودی و نزولی فراهم می‌کند؛ اما استفاده از اهرم و مارجین باعث می‌شود ریسک این معاملات نسبت به خرید و فروش معمولی (اسپات) بسیار بیشتر باشد. برای موفقیت در فیوچرز، باید علاوه بر شناخت تحلیل بازار، مدیریت سرمایه، تعیین حد ضرر و کنترل احساسات را جدی بگیرید؛ زیرا یک تصمیم اشتباه می‌تواند به لیکویید شدن سریع سرمایه منجر شود.
سوالات متداول
مدت زمان معاملات فیوچرز چقدر است؟
مدت زمان معاملات فیوچرز به نوع قرارداد بستگی دارد؛ قراردادهای معمولی تاریخ سررسید مشخص دارند، اما قراردادهای پرپچوال در ارز دیجیتال تاریخ انقضا ندارند.
آیا معاملات فیوچرز ارز دیجیتال حلال است؟
حکم شرعی معاملات فیوچرز ارز دیجیتال بین مراجع و کارشناسان اسلامی متفاوت است و به شرایط قرارداد، وجود اهرم، بهره یا فاندینگ‌ریت و نحوه انجام معامله بستگی دارد.
برای شروع معاملات فیوچرز چقدر سرمایه لازم است؟
برای شروع فیوچرز سرمایه ثابتی لازم نیست و بسیاری از صرافی‌ها امکان آغاز با مبالغ کم را فراهم می‌کنند؛ اما بهتر است با سرمایه‌ای وارد شوید که توان از دست دادن آن را دارید.
آیا معاملات فیوچرز ارز دیجیتال برای افراد مبتدی مناسب است؟
معاملات فیوچرز به دلیل استفاده از اهرم، مارجین و احتمال لیکویید شدن، برای افراد مبتدی مناسب نیست و نیاز به آموزش، تمرین و مدیریت ریسک دارد.